Naar inhoud

Stuifduinen

Wandelweg in de Warandeduinen

De Zandbergen zijn sinds het voorjaar van 2001 gerangschikt als natuurreservaat onder de officiële benaming Warandeduinen-Speelbos.

De stuifduinen ontstonden tijdens het Holoceen. De rivieren schuurden diepe geulen uit in het pleistocene zand; dit zand werd meegevoerd en verder afgezet. Hierdoor ontstonden zandbanken in en naast de rivierbedding, waarna het water opnieuw met het opnemen en het afzetten van het zand begon. Zo ontstonden op regelmatige afstanden van elkaar zandafzettingen. Door de overwegende westenwinden verstoven deze zandbanken tot stuifduinen. Dergelijke stuifduinen vinden we meestal terug op de huidige linkeroever en op de rechteroever van de Beneden-Schelde. Een klein gedeelte van de stuifduinen van de Leie te Sint-Martens-Latem ligt ook in dit blok. Deze massieven liggen steeds tegenover een breed gedeelte in het huidige alluvium.

Door hun goede ontwatering en hoge ligging werden ze soms vroeg door bewoning ingenomen. Elders waren ze in gebruik als grasland of waren ze begroeid met schrale bostypes en struwelen. Later werden ze dikwijls beplant met naaldhout. Recenter zijn het vooral de woninguitbreidingen, zandwinning en recreatie die de rijkdom van deze gebieden vrijwel volledig teniet deden of tot fragmenten herleidden. Algemeen gezien zijn rivierduingraslanden, ook in Europees verband, zeer zeldzaam geworden.

De Wetterse stuifduinen zijn ongetwijfeld de best bewaarde restant van de stuifduinmassieven langs de Schelde in Oost-Vlaanderen.

Er komen een aantal zeldzame plantensoorten voor:

  • pijlbrem (Genista pilosa)
  • trekrus (Juncus squarrosus)
  • heidepurrie (Spergula morisinii)
  • klein tasjeskruid (Tasdalia nudicaulis)

Het Agentschap Natuur en Bos dat de stuifduinen beheert, werkt samen met de gemeente een openstellingsplan uit. Zo'n plan is nodig om de recreatiedruk te beperken. Zwerfvuil, loslopende honden, fietsers die het fietspad verlaten... zullen aangepakt worden.


Schapenbegrazing in het Speelbos-Warandeduinen

Het Agentschap voor Natuur en Bos (voorheen AMINAL afdeling Natuur en afdeling Bos & Groen) werkt samen met een schaapherder bij het beheer van het Vlaams Natuurreservaat Speelbos-Warandeduinen te Wetteren.

Een deel van de zandduinen raakt langzaam maar zeker begroeid met grassen en kruiden. Die schaars of bijna niet begroeide zandduinen zijn echter heel bijzonder. Heel wat typische planten en dieren zijn bedreigd in hun voortbestaan als de duinen helemaal begroeid zouden raken. Bovendien liggen in het reservaat een drietal graslandperceeltjes (een ervan is een voormalige rozenakker). Die werden tot nu toe gemaaid.

Om die vergrassing te lijf te gaan, en de graslanden beter te beheren, besloot het Agentschap voor Natuur en Bos samen te werken met een particuliere herder. Zijn schapen zijn verlekkerd op het malse gras in de graslandjes en het wat minder malse gras op de duinen. Ze zullen er voor zorgen dat de graslandjes hun typische korte begroeiing terugkrijgen en de zandduinen weer kaal zijn.

De schapen grazen binnen verplaatsbare rasters die geladen worden met electriciteit. Niet aanraken dus. Elk perceel komt aan de beurt, tussen begin april en begin mei. Het voederen van de schapen is verboden, die moeten immers gras eten! Honden moeten aan de leiband, zoals steeds. We vragen de hondenbezitters er extra zorg voor te dragen dat hun trouwe viervoeter de schapen niet opschrikt!


Beheerwerken in de Warandeduinen

Hakhoutbeheer wordt nieuw leven ingeblazen
Hakhoutbeheer is een oude bosbouwtechniek waar de bomen om de 8 à 12 jaar tot op de grond gekapt worden en enkel de wortels en de stamaanzet – de stobbe – overblijven. Langs de buitenzijde ontstaan echter nieuwe scheuten, zodat dit hakhout eeuwig jong blijft. De afgezaagde takken waren vroeger fel begeerd als brandhout maar ook als geriefhout om er stelen voor bezems, hamers... of houten afsluitingen van te maken.
Het Agentschap voor Natuur en Bos wil in ‘De Warandeduinen’ dit hakhoutbeheer nieuw leven inblazen, omdat dit ook de ecologische waarde van het gebied ten goede komt. De kruidlaag voor hakhoutbosjes is namelijk een geknipte plek voor oude bosplanten als salomonszegel en aronskelk. Zo werd nabij de Noteloze Notelaar een bosje met kastanje als hakhout afgezet. Hierbij werd ook hakhout van exoten als valse acacia, Amerikaanse eik en vogelkers afgezet en bestreden.

Een experiment voor een eeuwenoude hakhoutstoof
In de Warandeduinen komen ook enkele eeuwenoude hakhoutstoven van eik en beuk voor. Zoals bepaald in het beheerplan wordt nu een oude hakhoutstoof bij wijze van proef volgens een nieuwe methode onder handen genomen. De oude takken (of telgen) worden niet tot op de grond, zoals gewoonlijk, maar tot op heuphoogte afgezet. Hierdoor behoudt de stoof meer slapende knoppen, waaruit nieuwe stamscheuten kunnen uitgroeien. In Engeland heeft deze methode bij vergelijkbare gevallen al zijn deugdelijkheid bewezen. Zowel het Agentschap voor Natuur en Bos als het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed zullen de volgende jaren op wetenschappelijke wijze de regeneratie van deze hakhoutstoof opvolgen. In elk geval is het nodig om de hakhoutstoven regelmatig af te zetten, vooraleer de telgen zo zwaar worden dat de hakhoutstoof onder zijn eigen gewicht openscheurt.

Jonge bosjes palmen de duinen in
Ten slotte hebben de arbeiders van het Agentschap voor Natuur en Bos jonge opschietende eikjes in de open duinen verwijderd. Deze open duinen zijn op Europees niveau een beschermde vegetatie, omdat ze onderdak bieden aan bijzondere planten (zandblauwtje, heidespurrie….) en erg zeldzame mieren, bijen en loopkevers. Op tijd en stond jonge opschietende boompjes verwijderen is dus de boodschap om te verhinderen dat deze open duinen door een snelle verbossing teloor zouden gaan.

Praktisch

Locatie
De Warandeduinen bevinden zich in de Warandestraat, Wetteren.

Begeleide wandelingen
Begeleide wandelingen in het gebied kan je aanvragen bij Toerisme Wetteren, Markt 23, 9230 Wetteren, tel. 09 366 31 04, toerisme@wetteren.be.

Contactpersonen Agentschap voor Natuur en Bos
Regiobeheerder Tom Maes, tel. 0475 89 40 32, e-mail: tom.maes@vlaanderen.be
Meer info over De Warandeduinen vind je op www.natuurenbos.be > domeinen > Oost-Vlaanderen.
Een gratis folder over de Warandeduinen kan je aanvragen bij het Agentschap voor Natuur en Bos: tel. 09 265 46 40; ovl.anb@vlaanderen.be.

De folder kan je ook verkrijgen bij Toerisme Wetteren, Markt 23, 9230 Wetteren, tel. 09 366 31 04, toerisme@wetteren.be.