Naar inhoud

Het Land van Dendermonde

In de tweede helft van de 9de eeuw teisterden de Noormannen West-Europa. Ze vielen onze gewesten binnen door de Schelde en haar bijrivieren op te varen. In 851 verwoestten ze de Gentse Sint-Baafsabdij. In 879 plunderden ze Brabant en verwoestten ze nog eens de Sint-Baafsabdij. In Wetteren is in 1953 een houten dubbele dierenkop uit deze tijd gevonden.

In 891 leden de Noormaneen een zware nederlaag nabij Leuven. In 892 verlieten ze onze gewesten, omdat er door een misoogst hongersnood dreigde. Plaatselijke heren in Vlaanderen en Brabant maakten van het tijdelijke machtsvacuüm gebruik om hun (territoriale) macht uit te breiden, ook ten nadele van de toen verlaten abdijen. Het was de start van de groeiende macht van het graafschap Vlaanderen in West-Francië. De heren van Dendermonde wisten hun domein eveneens uit te breiden. Wenemar, de eerste die als heer van Dendermonde gekend is, naastte in de eerste helft van de 10de eeuw de Sint-Baafsgoederen in Lebbeke en Moorsel.

Na 940 herstelde de graaf van Vlaanderen, Arnulf I, de Sint-Baafsabdij. Verschillende goederen werden haar teruggeschonken. De juridische macht over de abdijgoederen werd in handen gegeven van wereldlijke voogden. Voor de Brabantse bezittingen van de abdij traden de heren van Dendermonde op als voogd. Zij beschikten toen dus al over voldoende financiële en militaire macht.

Geleidelijk aan gingen de voogden de domeinen van de abdijen beschouwen als persoonlijk bezit en ze lijfden ze soms effectief in bij het eigen domein. Robrecht, heer van Dendermonde tussen 1019 en 1030, usurpeerde het Sint-Baafsdomein te Grembergen.

Na de dood van graaf Arnulf I in 965, stortte het grafelijk gezag in het gebied tussen Gent en Antwerpen (grosso modo het Land van Waas) tijdelijk in. De heren van Dendermonde profiteerden daarvan om ook langs de linkeroever van de Schelde stukken land in te palmen.

Samen met de markgraven van Antwerpen en Ename en de heren van Bornem, verdedigden ze voor de Duitse keizer de westelijke grens van diens rijk. Toch kreeg de graaf van Vlaanderen in 1047 West-Brabant in handen, toen hij de graaf van Henegouwen steunde in diens strijd tegen de Duitse koning. West-Brabant omvatte het Land van Aalst, van Dendermonde en van Bornem. Het wordt Rijks-Vlaanderen genoemd.

De graaf van Vlaanderen bond zijn nieuwe leenman, de heer van Dendermonde aan zich door de heerlijkheid Dendermonde te verheffen tot pairie. De pairs hielpen de graaf bij de verdediging van de grenzen van het graafschap. Alle pairs samen konden recht spreken over hun gelijken en over de graaf. Tegen het midden van de 13de eeuw was de rol van de pairs uitgespeeld.

De heren van Dendermonde hadden juridische macht over de stad en het Land van Dendermonde en over enkele gebieden erbuiten, bijvoorbeeld in het Land van Aalst, in het Brugse Vrije en de kasselrij Oudenaarde. In het Land van Dendermonde waren parochies waarover de heer zelf de rechtspraak uitoefdende (Zele, Hamme...), parochies waarover zijn leenmannen de rechtspraak uitoefenden (Kalken, Laarne, Wetteren, Schellebelle...) en parochies die onder kerkelijk gezag vielen (Appels...).

Behalve de voogdij over de Sint-Baafsabdij hadden de heren van Dendermonde ook de heerschappij over de Schelde tussen Gent en Dendermonde.

Boeken in de bibliotheek

  • Beschryvinge vande stadt ende landt van Dendermonde / Jacobus Maestertius
  • De familie de Tenremonde : een genealogische benadering / Luc Goossens
  • Het Land van Dendermonde : archeologie tussen Schelde en Dender
  • Het leenhof van Dendermonde / Willy Stevens
  • De heerlijkheid van Dendermonde en haar gerechtelijke organisatie van haar oorsprong tot 1355 / Pieter Buysse
  • De stad en de heerlijkheid van Dendermonde : geschiedkundige opzoekingen / Alfons L. De Vlaminck